15 Nov 2017

Chúng ta có thể dạy và đánh giá Sáng tạo và Đổi mới trong PBL?

Trong danh mục các năng lực của thế kỉ 21, thường sử dụng 3C – tư duy phê phán (Critical thinking), hợp tác (Collaboration) và giao tiếp (Communication) – nhưng bây giờ, có thêm chữ C thứ tư: Sáng tạo (Creativity). Đôi khi, chúng ta có thể nhìn thấy rất nhiều chữ C như: năng lực giao lưu văn hóa (cross-cultural competence) hay quyền công dân (citizenship), nhưng đó là một câu chuyện khác. Trong nền kinh tế hiện nay, người ta trả tiền để sáng tạo và đổi mới – điều này không gây tổn hại gì cho cuộc sống nói chung. Qua nhiều trang sách, bài đăng blog và các nguồn tài nguyên trực tuyến là minh chứng cho thấy, cả ở Mĩ và trên thế giới, việc nuôi dưỡng hai năng lực này ở những người trẻ tuổi được coi là chìa khóa quan trọng – và là sự thành công của quốc gia.

Một số người lo lắng về việc đưa cả hai yếu tố: sáng tạo và đổi mới vào trong danh sách các chuẩn đầu ra cho sinh viên, bởi vì (a) đó là điều không thể giảng dạy được – là khả năng bẩm sinh và (b) cả hai yếu tố đều không thể – thực sự không nên – được đánh giá, sinh viên không nên được cho một điểm số về việc họ đã sáng tạo như thế nào. Trong khi có một vài lí do cho vấn đề được quan tâm này, tôi muốn đưa ra một số quan điểm về việc làm thế nào điều đó có thể thực hiện trong bối cảnh PBL.

Đầu tiên, cần làm rõ một số điểm. Sáng tạo là sự kết hợp một cách truyền thống với nghệ thuật; chúng ta nói người nào đó như nhà văn, họa sĩ hay nhạc sĩ là sáng tạo khi họ có căn bản và những ý tưởng vượt giới hạn hoặc những cách thức để làm một số việc. Nhưng ngày nay, sáng tạo được coi là một phần của giải quyết vấn đề hoặc thiết kế (hay thậm chí chỉ cần cải thiện) một sản phẩm, dịch vụ, và quá trình. Đây là cách Suzie Boss, tác giả chính của loạt sách công cụ PBL của BIE, PBL cho thành công của thế kỉ 21, giải thích:

“So với sự sáng tạo, đổi mới mang lại cảm giác thực tế hơn. Đó là việc đưa những ý tưởng tốt thành hành động… Khi sinh viên thể hiện sự sáng tạo và đổi mới trong PBL, họ có thể tạo ra và tinh chỉnh các giải pháp cho các vấn đề hoặc nhiệm vụ phức tạp.”

Sáng tạo và đổi mới có thể dạy được hay không?

Sự thực là một số người sáng tạo hơn những người khác một cách tự nhiên. Nhưng sự sáng tạo có thể được nuôi dưỡng (xem nghiên cứu của Donald Treffinger ở trung tâm Học tập Sáng tạo) và tất cả sinh viên đều có thể học cách sử dụng một quy trình đổi mới hiệu quả. Trong PBL, các giáo viên có thể được dạy về sự sáng tạo và đổi mới theo ba cách:

1. Thiết kế các dự án để mang lại sự sáng tạo

Lập kế hoạch cho một dự án tích hợp nghệ thuật là một ví dụ rõ ràng về việc làm thế nào bạn có thể mang lại cho sinh viên sự sáng tạo. Cũng có thể nghĩ về việc làm thế nào sinh viên của bạn có thể tạo nên một sản phẩm độc đáo hoặc đưa ra giải pháp cho một vấn đề – thiết thực hơn, tốt hơn từ phần quan trọng của quá trình đổi mới gồm sự hiểu biết của người nghe hay người sử dụng trực tiếp.

Khi lập kế hoạch dự án, đừng quên xem xét những điểm hạn chế, đó là một yếu tố trong giải quyết vấn đề và tư duy thiết kế trong giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Hãy suy nghĩ về thời gian, chi phí, tài liệu, và tất nhiên trong đó cần có các tiêu chuẩn nội dung bạn cần giải quyết. Hãy quyết định liệu rằng dự án sẽ yêu cầu tất cả nhóm sinh việc tạo ra sản phẩm giống nhau, hay các sản phẩm khác biệt. Và cuối cùng, các sản phẩm sẽ được xác định trước hay để mở nhằm giúp sinh viên xác định?

2. Xây dựng một nền văn hóa khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới

Một nơi làm việc khuyến khích sự sáng tạo có nhiều đặc điểm nhất định, và một lớp học PBL cũng cần là một nơi tốt để cung cấp những ý tưởng khác nhau, đặt những câu hỏi mới, thử, sai, và thử lại. Sinh viên nên cảm thấy an toàn để chấp nhận rủi ro và không bị phạt (như nhận điểm thấp cho những bản phác thảo đầu). Họ nên có thói quen cho và nhận phản hồi từ các thành viên khác.

3. Hỗ trợ để sáng tạo và đổi mới

Giáo viên có thể xây dựng cho sinh viên những kĩ năng bằng cách dạy họ sử dụng một quy trình đổi mới. Quá trình như vậy thường bao gồm các bước như: hiểu mục đích của khán giả/người sử dụng; tạo ra các ý tưởng; đánh giá và lựa chọn các ý tưởng; thử nghiệm và tinh chỉnh ý tưởng thông qua một chu kì thông tin phản hồi và sửa đổi; xây dựng và giới thiệu một sản phẩm cuối cùng hoặc một giải pháp. Đối với mỗi bước, sinh viên có thể được yêu cầu sử dụng một loạt các cách thức và công cụ để giúp họ làm việc hiệu quả hơn. Giáo viên có thể xây dựng năng lực của người học bằng cách dạy họ sử dụng một quá trình đổi mới.

4. Sự sáng tạo và đổi mới có thể đánh giá được không?
, bạn có thể đánh giá sự sáng tạo và đổi mới, nhưng điều ấy phải được thực hiện một cách cẩn thận. Đầu tiên, hãy để tôi nói một cách rõ ràng rằng tôi không nghĩ sinh viên nên được tặng điểm số với việc họ đã sáng tạo như thế nào. Nhưng họ có thể và nên được đánh giá và đưa phản hổi về việc họ đã thực hiện theo một quy trình đổi mới như thế nào. Và tôi nghĩ có thể đánh giá một sản phẩm (không phải một sinh viên) cho sự sáng tạo, nên trước hết, nếu có một ý tưởng, sản phẩm hay một giải pháp sáng tạo thì hãy đưa điều ấy trở thành một trong những mục tiêu rõ ràng của dự án.

Để đáp ứng nhu cầu đánh giá quá trình riêng rẽ với đánh giá sản phẩm, chúng tôi tạo nên một phiếu đánh giá cho sự sáng tạo và đổi mới trong PBL gồm 2 phần. Phần đầu tiên thực hiện sau các giai đoạn của dự án và mô tả cách thức sinh viên thể hiện sự sáng tạo khi họ:

– Xác định thử thách sáng tạo (bằng cách hỏi những câu hỏi như là: Ai cần điều này và tại sao? Nhu cầu và lợi ích của họ là gì?)
– Xác định các nguồn thông tin (bằng cách tìm những cách khác nhau hoặc những nguồn khác nhau để có được thông tin; bằng cách thúc đẩy các quan điểm khác nhau trong quá trình thảo luận – có thể dùng Common Core là tiêu chuẩn)
– Xây dựng và lựa chọn các ý tưởng (bằng cách sử dụng các kĩ thuật xây dựng ý tưởng, đánh giá ý tưởng và lựa chọn một ý tưởng tốt nhất để thử, sử dụng trí tưởng tượng để định hình ý tưởng, và tìm kiếm, sử dụng thông tin phản hồi)
– Làm việc với người dùng/đối tượng (bằng cách tạo nên các bài thuyết trình thú vị)

Phần thứ hai của phiếu đánh giá tập trung vào những đặc điểm của một sản phẩm sáng tạo, mô tả ba tiêu chí: độc đáo, giá trị, và phong cách. Phần này chúng ta xem xét tùy chọn, khi đánh giá sự sáng tạo trong một phần công việc thường có vấn đề về sự chủ quan và thành kiến về mặt văn hóa; một người sáng tạo một bản nhạc phối có thể kết hợp những âm thanh vô nghĩa với tiếng vỡ âm thanh khác nhau.
Một lưu ý cuối cùng về cách thức chúng tôi xây dựng phiếu đánh giá cho sự đổi mới và sáng tạo trong PBL: chúng tôi bỏ cột thứ 4 – “Trên tiêu chuẩn” – trống. Trong khi cố gắng điền cột ấy, chúng tôi nhận ra rằng rất khó để mô tả sự sáng tạo trông giống như thế nào khi điều ấy vượt ra ngoài sự mong đợi. Chúng tôi nhận thấy bản thân mình đang cố diễn đạt bằng ngôn ngữ như “wow nhân tố bí ẩn” và “đặc biệt” và “ấn tượng” nhưng những từ ấy quá mơ hồ và mang tính chủ quan. Chúng tôi quyết định đó là trường hợp “bạn biết điều ấy khi bạn nhìn thấy nó”, vậy nên một giáo viên và/hay sinh viên muốn viết những mô tả riêng của họ dựa trên những quan sát trên những công việc sáng tạo, hãy làm điều ấy!

Minh Anh  & Thanh Thuỷ| Dịch từ BIE

Leave a Reply